Burn - Alekhin, Karlsbad, 1911

1.e4 e6 2.d4 d5 3.Ac3 Af6 4.Fg5 Fe7 5.e5 Ae4 6.Fxe7 Vxe7 7.Fd3 Axc3 8.bxc3 c5 9.Af3 Ac6 10.0-0 c4
11.Fe2 Fd7 12.Vd2 b5 13.Ae1 a5 14.a3 0-0 15.f4 b4 16.axb4 axb4 17.Kxa8 Kxa8 18.cxb4 Vxb4 19.c3 Vb3
20.Fd1 Ka2 21.Vc1 Vb6 22.Kf2 Va7 23.Kxa2 Vxa2 24.Ac2 h6 25.Va1 Vxa1 26.Axa1 Aa7 27.Şf2 Fc6
28.Şe3Ab5 29.Şd2 Şf8 30.Ac2 Şe7 31.Ae3 f5 32.Ff3 Şd7 33.g4 fxg4 34.Fxg4 g6 35.Fd1 Şe7 36.Ag4 h5 37.Ae3 Şf7
38.Ag2 Şg7 39.Ah4 Fe8 40.Af3 Şf7 41.Şc2 Fd7 42.Şb2 Aa7 43.Şa3 Ac6 44.Fa4 Şe7 45.Ah4 Şf7 46.Fxc6
Fxc6 47.Şb4 Fe8 48.Af3 Şe7 49.Ag5 Fc6 50.Şa3 Fd7 51.Şb2 Fa4 52.Şc1 Fb3 53.Af3 Fa4 54.Ah4 Şf7
55.Ag2 Fd7 56.h4 Fe8 57.Şb2 Fa4 58.Ae3 Şe7 59.Şa3 Fc6 60.Şb4 Şd7 61.Şa5 Şc7 62.Ac2 Şb7 63.Ab4 Fd7
64.Aa6 Fe8 65.Ac5+ Şc6 66.Axe6 Fd7 67.Ag5 Ff5 68.Şb4 Fg4 69.Şa3 Şd7 70.Af7 Fe6 71.Ad6 Şc6 72.Şb2
Fg4 73.Şc2 Şd7 74.Şd2 Şe6 75.Şe3 Fh3 76.f5+ gxf5 77.Şf4 Fg4 78.Şg5 Fh3 79.Ae8 Şf7 80.Af6 f4 81.Şxf4
Fe6 82.Şg5 1-0

Son zamanlarda Burn'un ilgi odağı haline gelmesinin nedeni satranç tarihçisi ve uluslararası usta Richard Forster'ın yazdığı “Amos Burn” adlı kitapdır. Neredeyse bin sayfalık bu devasa kitap, Burn'un oynadığı bütün oyunları ve yorumları içermekle kalmıyor, dönemin satranç tarihine de ışık tutuyor.

Kitabı çok başarılılı kılan bir başka özellik ise bir çok dizin içermesi. Bunlardan biri temalar dizinidir. Belli bir oyun sonu veya bir strateji ile ilgili oyunlar mı arıyorsunuz? Hemen bu detaylı dizinden bulabilirsiniz. Dolayısıyla kitap çok iyi bir eğitim aracı olarak da kullanılabilir.

Kitabın bel kemiğini oluşturan oyun yorumları ise çok ilginç bir şekilde yapılmış. Forster tek tek zamanında oyunlara yapılan yorumları bulup bunları hamleler arasına serpiştirmiş. Steinitz'den Tarrasch'a kadar pek çok ustanın düşüncelerini okumak çok keyifli. Eğer bu eski yorumlar eksik veya hatalı ise Forster hemen ipi eline alıyor. Fiyatı dışında bu kitap daha çok övgüyü hak ediyor. (www.chesshistory.com/burn adresinden inceliyebilirsiniz.)

Bu kitap sonucunda fazla sayıda ilgi çekici Burn oyunu ortaya çıktı. 1910 yılında eski İskoç şampiyonu olan Edmond MacDonald ile oynadığı oyun bir kaç yerde yankı buldu. Tim Krabbe kendi sitesinde bu oyundaki şasırtıcı hamleye geniş yer verdi.

(Bkz. www.xs4all.nl/~timkr/chess/chess.html adresli sitede Open Chess Diary 258, 260.) Daha sonra Dennis Monokroussos bu oyun hakkında “playchess.com” sunucusu üzerinden detaylı bir ders verdi.

Şimdi bu oyunu sizlerle paylaşmak istiyoruz.

MacDonald – Burn, Turnuva Dışı, 1910

1.e4 e5 2.Af3 d6 3.d4 Ad7 4.Ac3 Agf6 5.Fc4 Fe7 6.0–0 0–0 7.Ke1 c6 8.d5?
Günümüzde 8.a4 oynanarak siyahın vezir kanadındaki işleri zorlaştırılıyor.
8...c5?!
Burn bu hamle ile MacDonald'ın piyonlarını sabitleyerek beyaz fili sınırlandırmayı amaçlasa da 8...Ab6! daha iyi bir hamle, mesela 9.Fb3 cxd5 10.Axd5 Abxd5 11.Fxd5 Axd5 12.Vxd5 Vc7 ve siyah durumundan mutlu olabilir.
9.Fg5 h6 10.Fe3 Şh7?!
Pasif. 10...Ag4 veya 10...Ab6 tercih edilebilir.

11.h3 Ab6 12.Fd3 Fd7 13.a4 Kc8 14.a5 Aa8 15.b3 Ac7 16.Ae2 Ace8
Burada16...Acxd5 17.exd5+ e4 denenebilir ama 18.a6 b5 19.Ag3 exd3 20.Vxd3+ Şg8 21.c4 sonucunda beyaz biraz daha iyi.
17.c4 Ag8
Siyah g6 ve Ag7 ile f5 hamlesini hazırlıyor. Ancak g6 oynayabilmesi için h6'daki piyonunu koruması lazım. Bu amaçla atını g8'e alıyor. Siyahın son hamleleri hep geriye doğruydu ve artık beyazın bundan faydalanması beklenebilir.
18.g4
Macdonald şimdi 18.b4! ile vezir kanadından saldırabilir: 18... cxb4 (18...b6 19.axb6 axb6) 19.Vb3 Ka8 20.Vxb4 Vc7 21.Kec1+- Bundan sonraki birkaç hamlesinde de MacDonald hala b4 oynayabilir ama şah kanadından saldırıyı tercih ediyor.
18...g6
Burn 18...h5! oynayarak MacDonald'ın hızını kesebilir, 19.gxh5 Fxh3.
19.Ag3 Ag7
19...h5 için son şans.
20.Vd2 Kc7 21.Şh2 Vc8 22.Kg1 f5
Beyaz daha iyi bir durumda ve güçlü bir saldırı yapıyor. Burn hiçbir şey yapmadan beklerse sonunun ne olacağını bildiği için şahının güvenliğini riske atarak f5 oynuyor. Bu durumda da beyaz daha iyi, ama en azından şimdi ortalık biraz daha karışacak ve beyazın çözmesi gereken problemler olacak.
23.gxf5 gxf5 24.exf5 Axf5 25.Ah5?!
Siyahın ortalığı karıştırma çabası ilk meyvesini verdi. 25.Kg2+- ile beyaz kazanır bir oyun sonuna ulaşabilirdi:
25... Şh8 26.Axf5 Fxf5 27.Fxh6 Kf7 28.Kag1 Axh6 29.Vxh6+ Kh7 30.Fxf5 Kxh6 (30...Vxf5 31.Kg8 mat) 31.Fxc8 Kxc8 32.Kg6+-
25...Şh8 26.Kxg8+?!
Gereksiz. Ancak siyahın dikkatli savunması lazım
26... Kxg8 27.Fxh6 Fe8!
En iyi savunma hamlesi. Tehlikeli atı hedef alıyor.
28.Fg7+!
Saldırıya devam edebilmenin tek yolu.
28...Kxg7
Tek hamle: 28...Axg7 29.Vh6 mat; 28...Şh7 29.Vh6 mat.
29.Axg7 Şxg7 30.Kg1+ Fg6?
Beyazın işini kolaylaştırıyor. 30...Şh8! ile bayazın kazanması için uğraşmasını sağlayabilirdi.
31.Ag5+- Ah4 32.Fxg6
32.Ae6+? Vxe6 33.dxe6 Af3+ 34.Şh1 Axd2 35.Kxg6+ ve siyah biraz daha iyi.
32...Fxg5

Şimdi beyazın Af3 at çatalına engel olmak ve vezirini tehdit eden fili açmaza almak için oynayabileceği iki hamle var: Fh5 veya Fe4. İlk bakışta bu iki hamle eş değerde görünebilir, ancak biri çok iyi diğeri ise çok kötü bir hamle. Nedenini görebiliyor musunuz?

33.Fh5?
33.Fe4 ile beyaz kazanırdı. Fh5 ile beyazın taşları birbirinin yolunu kesiyor. Bunu Burn şaşırtıcı hamlesiyle gösteriyor:
33...Vg4!!
İnanılmaz bir hamle. Satranç tarihindeki en güzel hamlelerden biri olsa gerek. Bu hamle sonucunda siyah ipleri alıyor. Yukarıda da bahsettiğimiz gibi Tim Krabbe kendi sitesinde bu hamleyi ve buna benzer hamleleri ele alıyor. Krabbe, siyahın vezirini üç farklı şekilde alınabilecek bir yere “sessizce” koyduğunu yazıyor.Sessizceden kastettiği siyahın ne bir taş aldığı, ne de şah çektiği. Buna benzer bir hamle Karachurin – Bennedik 2004 oyununda da var. Krabbe'nin sitesinden bakmanızı öneririz.

34.Kxg4
Üç seçeneğin içinde en iyisi: 34.hxg4 Af3+ ve 34.Fxg4 Fxd2 siyah için çok iyi.
34...Af3+ 35.Şg2 Axd2 36.Kxg5+ Şh6 37.h4 Axb3
Ulaşılan oyun sonunda beyazın h piyonu korkutucu görünse de siyahın vezir kanadı piyonları daha
tehlikeli. Burn oyun sonunu mükemmel oynuyor.
38.Kf5 Axa5 39.Fe2 g7 40.h5 Kf7 41.Kg5+ h8 42.h6 Kf6 43.Kh5 Kf4 44.Kg5 Axc4  45.Fd3 Ab2 46.Fc2
c4 47.Kg7 Ad3 48.Fb1 Kxf2+ 49.Şg3 Kb2 0–1
Bu oyun hem Forster'ın kitabında hem de Monokroussos'un dersinde çok daha detaylı bir şekilde inceleniyor.